Pod koniec września Kopiec Kościuszki w Krakowie pokryła olbrzymia amerykańska flaga. W ten sposób, z udziałem ambasadora Stanów Zjednoczonych Toma Rose’a, przedstawicieli polskich władz, środowisk biznesowych i liderów Polonii amerykańskiej, 29 września zainaugurowano Centrum Polsko-Amerykańskie. Powstanie nowej instytucji, która ma rozwijać współpracę gospodarczą, naukową, edukacyjną i kulturalną między oboma krajami, wpisuje się w rok obchodów 250-lecia niepodległości Stanów Zjednoczonych.
Nowe instytucja ma wspierać i rozwijać współpracę między Polską a USA, w tym także ze środowiskami polonijnymiUroczystość odbyła się w ramach obchodów 250. rocznicy ogłoszenia Deklaracji Niepodległości Stanów Zjednoczonych. Wśród najważniejszych gości znaleźli się ambasador USA w Polsce Thomas Rose, marszałek Senatu RP Małgorzata Kidawa-Błońska, wicemarszałek Sejmu RP Dorota Niedziela oraz konsul generalna USA w Krakowie Gretchen Cureton. Gospodarzami wydarzenia byli prof. Piotr Dobosz, prezes Komitetu Kopca Kościuszki, i Łukasz Chyla, dyrektor powstającego Centrum Polsko-Amerykańskiego.
W uroczystościach uczestniczyli również przedstawiciele amerykańskiego biznesu, w tym Beth Spiess, Paul Blunden i Neil Tranter z firmy Moog Inc., działającej w sektorze zaawansowanych technologii lotniczych i obronnych. Obecni byli także przedstawiciele polskich uczelni, przedsiębiorstw oraz organizacji społecznych. Polonia reprezentowana była między innymi przez wiceprezesa Kongresu Polonii Amerykańskiej i konsula honorowego RP w Arizonie Andrzeja Tomasza Niemyjskiego, wiceprezesa KPA Josepha Mikołaja Reja, członkowie Zarządu Krajowego KPA prof. Jima Mazurkiewicza, pełniącego również funkcje konsula honorowego RP w Teksasie, i Toma Startek oraz Halinę Koralewski, wiceprezes oddziału KPA na Long Island.
Dyplomaci o Centrum
Podczas ceremonii podpisano akt erekcyjny Centrum, wmurowano kamień węgielny i umieszczono kapsułę czasu, która ma zostać otwarta w 2076 roku, w 300. rocznicę amerykańskiej niepodległości. W kapsule znalazły się m.in. pamiątkowe medale, wpinka z flagami Polski i USA oraz list ambasadora skierowany do przyszłych pokoleń. Na Kopcu złożono również ziemię pochodzącą z amerykańskich pól bitewnych związanych z Tadeuszem Kościuszką, nawiązując do podobnej ceremonii sprzed stu lat.
Ambasador Rose podkreślił wyjątkowy charakter stosunków łączących oba kraje. – Ameryka ma szczęście mieć wielu dobrych przyjaciół na całym świecie. Ale nie mamy lepszego przyjaciela w Europie – powiedział podczas uroczystości.
Marszałek Senatu Małgorzata Kidawa-Błońska zwróciła natomiast uwagę, iż współczesne bezpieczeństwo nie ogranicza się do kwestii militarnych, ale obejmuje również gospodarkę, kulturę i edukację. Podkreśliła znaczenie wzajemnego wspierania się obu narodów, w tym Polaków zamieszkałych w Stanach Zjednoczonych.
W uroczystej inauguracji Centrum Polsko-Amerykańskiego w Krakowie uczestniczyli przedstawiciele amerykańskiej PoloniiPolonia przy wspólnym stole
Istotną częścią inauguracji były trzy spotkania w formule okrągłego stołu, poświęcone przyszłości współpracy polsko-amerykańskiej. Uczestniczyli w nich przedstawiciele biznesu, organizacji pozarządowych i liderzy Polonii ze Stanów Zjednoczonych. Dyskusje dotyczyły m.in. rozwijania kontaktów gospodarczych, roli organizacji polonijnych oraz możliwości tworzenia wspólnych przedsięwzięć po obu stronach Atlantyku.
Wśród uczestników rozmów był Tomasz Zakrzewski, dyrektor RTX w Polsce i członek Honorowej Rady Doradczej Centrum. Jak podkreślał w swojej relacji, poruszano zarówno kwestie gospodarcze, jak i współpracę kulturalną, historyczną oraz działalność organizacji pozarządowych.
Z projektem związany jest również prof. Jim Mazurkiewicz z Texas A&M University, wieloletni działacz polonijny, przewodniczący Polish American Chamber of Commerce in Texas i członek Rady ds. Polonii i Polaków za Granicą przy Prezydencie RP. Jest on jednym z honorowych doradców Centrum, wnoszącym doświadczenie w rozwijaniu polsko-amerykańskich kontaktów akademickich, gospodarczych i społecznych.
Wśród partnerów uroczystości znalazła się Polish American Chamber of Commerce in Texas, natomiast Kongres 60 Milionów objął obchody patronatem honorowym. Zaangażowanie tych środowisk pokazuje, iż inicjatywa ma ambicję wykraczać poza tradycyjną działalność kulturalną i historyczną, włączając Polonię w projekty biznesowe, naukowe i instytucjonalne.
Droga do inauguracji
Choć oficjalna inauguracja Centrum nastąpiła we wrześniu, prace nad jego utworzeniem rozpoczęły się wcześniej. Inicjatywę publicznie przedstawiono w czerwcu 2025 roku podczas konferencji US-CEE Connection Weekend na Uniwersytecie Jagiellońskim, organizowanej we współpracy z amerykańskim The Catholic University of America.
W lutym 2026 roku, podczas wizyty ambasadora Toma Rose’a na Kopcu Kościuszki, zaprezentowano założenia nowej instytucji oraz plan obchodów 250-lecia niepodległości USA. Kolejne miesiące przyniosły pierwsze konkretne przedsięwzięcia.
W marcu przy Kopcu odbyła się krakowska edycja SelectUSA Roadshow, zorganizowana przez amerykańskie służby dyplomatyczne i handlowe. Polscy przedsiębiorcy zainteresowani inwestycjami w USA spotkali się z ekspertami oraz przedstawicielami dziesięciu amerykańskich stanów i organizacji rozwoju gospodarczego.
W tym samym miesiącu Komitet Kopca Kościuszki podpisał porozumienia o współpracy z Akademią Górniczo-Hutniczą i Krakowskim Parkiem Technologicznym, otwierające możliwości wspólnych działań w dziedzinie nowych technologii, innowacji i bezpieczeństwa.
Ważnym wydarzeniem był również Polish-American Day, zorganizowany 14 czerwca. Podczas spotkania polska firma PONAR Wadowice podpisała memorandum o współpracy z amerykańską Moog Inc. Porozumienie dotyczy możliwości rozwijania wspólnych projektów technologicznych i przemysłowych, szczególnie w sektorze lotniczym i obronnym. PONAR został także pierwszym strategicznym partnerem Centrum Polsko-Amerykańskiego.
Nowa siedziba w nowym roku
Nowa instytucja powstaje z inicjatywy Komitetu Kopca Kościuszki, organizacji od ponad dwóch stuleci opiekującej się jednym z najważniejszych polskich pomników upamiętniających bohatera obu narodów.
Stała siedziba Centrum znajdzie się w odrestaurowanych pomieszczeniach dawnej fortyfikacji przy al. Waszyngtona 1 w Krakowie. Projekt otrzymał 150 tys. dolarów dofinansowania Departamentu Stanu USA w ramach programu U.S. Ambassadors Fund for Cultural Preservation. Środki zostaną wykorzystane na remont zabytkowej przestrzeni.
Otwarcie zaplanowano na koniec 2027 roku, w związku z 250. rocznicą bitwy pod Bemis Heights, stanowiącej istotny etap kampanii pod Saratogą. Tadeusz Kościuszko odegrał istotną rolę w amerykańskim zwycięstwie, przygotowując fortyfikacje wojsk walczących o niepodległość.
Centrum ma jednak zajmować się nie tylko historią. Zgodnie z przedstawioną koncepcją będzie organizować spotkania, konferencje i programy edukacyjne, wspierać polskie firmy zainteresowane ekspansją na rynek amerykański oraz rozwijać współpracę uczelni i instytucji badawczych. Wśród zapowiadanych inicjatyw znajduje się również American Diplomacy Academy, program edukacyjny poświęcony amerykańskiej dyplomacji i współpracy polsko-amerykańskiej.
Władze polskie reprezentowała m.in. Marszałek Senatu RP Małgorzata Kidawa Błońska (z prawej)Współpraca z Polonią
Osobnym obszarem działalności ma być budowanie sieci kontaktów z Polonią, szczególnie z młodymi naukowcami, przedsiębiorcami, ekspertami i liderami organizacji społecznych. Centrum deklaruje także zamiar wspierania wymiany akademickiej oraz ułatwiania młodym Polakom dostępu do możliwości edukacyjnych w USA.
Na razie szczegółowy harmonogram tych programów pozostaje w przygotowaniu. Wrześniowa inauguracja była więc przede wszystkim oficjalnym rozpoczęciem działalności nowej instytucji i symbolicznym początkiem budowy jej stałej siedziby.
To, czy Centrum stanie się rzeczywistym miejscem współpracy Polonii z Polską, pokażą kolejne lata. Pierwsze inicjatywy gospodarcze i akademickie wskazują jednak, iż jego twórcy zamierzają połączyć historyczne dziedzictwo Tadeusza Kościuszki z praktycznymi przedsięwzięciami służącymi współczesnym relacjom polsko-amerykańskim.
WEM
Fot. polamcenter.com, Senat RP, KPA
