„Prąd dla ludzi, nie dla botów”. Rośnie bunt przeciwko centrom danych

– Mieszkańcy i środowisko stracą, skorzysta tylko inwestor – mówią przeciwnicy niekontrolowanej budowy centrów danych w Polsce. I dlatego protestują oraz chcą moratorium. „Najpierw ludzie, potem dane”, „prąd dla ludzi, nie dla botów” – skandowali uczestnicy niedawnego protestu pod Sejmem.

W zeszłym tygodniu do Warszawy przyjechali przedstawiciele organizacji ekologicznych i związków zawodowych, a przede wszystkim mieszkańcy miejscowości, w których planowane są kontrowersyjne inwestycje. Kontrowersje budzi sposób planowania i realizacji dużych centrów danych, który – zdaniem protestujących – nie uwzględnia pewnych ograniczeń. W rezultacie koszty energetyczne, wodne, środowiskowe i społeczne zostaną przerzucone na mieszkańców i ekosystemy. Korzyści z inwestycji odnosi natomiast inwestor.

Centrum danych 35 metrów od domu

W ostatnich dniach protesty przeciwko centrom danych zorganizowano w kilkunastu europejskich krajach. W Polsce sprzeciw koncentruje się wokół kilku postulatów. Jeden z nich dotyczy konkretnych inwestycji, które zdaniem okolicznych mieszkańców mogą przynieść wiele szkód.

Najbardziej widocznym lokalnym konfliktem jest sprawa budowanego już centrum danych i planowanych serwerowni w Piasecznie. Mieszkańcy zbierają podpisy pod petycją do premiera o pilną interwencję państwa. Jak tłumaczą, o inwestycji dowiedzieli się dopiero wtedy, gdy budowlańcy postawili ogrodzenie.

Jej realizacja oznacza, iż w okolicy powstanie bardzo zasobochłonny obiekt. Mieszkańcy wskazują na 49 planowanych agregatów prądotwórczych i 112 chłodnic wentylatorowych, które mają pracować przez całą dobę. Obawiają się hałasu, emisji spalin, wpływu na wody gruntowe oraz ryzyka związanego ze zbiornikami paliwa. Ich obawy są tym większe, iż obiekt ma powstać zaledwie 35 metrów od najbliższych domów.

Protest w Warszawie przeciwko budowie dużych centrów danych w Polsce. Fot. Tomasz Ciechomski

Mieszkańcy kontra inwestor

– Walczymy o wodę, powietrze, przyrodę, o zasoby, od których zależy życie całych społeczności i które mają służyć również następnym pokoleniom – mówiła podczas protestu Magdalena Potocka z inicjatywy „Stop serwerowni Piaseczno”, która współorganizowała wydarzenie. – Politykom przypominamy, kogo reprezentują. Głębokie kieszenie lobbystów sektora centrów danych nie mogą ważyć więcej niż głosy obywateli – dodała Potocka, której słowa przywołuje RMF FM.

Inwestor (spółka zależna firmy Budimex) zapewnił już we wrześniu, iż inwestycja „nie ma charakteru wielkoskalowego projektu na miarę realizacji znanych np. z rynku amerykańskiego”. Spełnienie wszelkich niezbędnych standardów zapewniają zaś polskie oraz unijne normy środowiskowe. Dlatego – jego zdaniem – obawy o nadmierny hałas czy pobór wody są nieuzasadnione.

Fot. Tomasz Ciechomski

„Symbol większego problemu”

Przykład znad morza pokazuje zaś inny wymiar problemu. W gminie Choczewo planowany jest Baltic Data Center Campus – kampus centrów danych o docelowej mocy GW. Projekt ma być realizowany w czterech etapach po 800 MW.

Lokalizacja nie jest przypadkowa – Choczewo to jeden z kluczowych punktów polskiej transformacji energetycznej. W pobliżu powstaje infrastruktura związana z wyprowadzaniem energii z morskich farm wiatrowych. W okolicy ma również w przyszłości działać pierwsza w Polsce elektrownia jądrowa. Polski offshore ma mieć do 2030 r. prawie 6 GW, a atom – niecałe 4 GW kilka lat później.

Co prawda produkowana energia trafia do całego systemu elektroenergetycznego, a nie w konkretne miejsce. Niemniej ogólny wniosek pozostaje ten sam: centra danych mogą pochłonąć olbrzymią ilość energii. W sytuacji, gdy już teraz ogromna ilość inwestycji nie może doczekać się przyłączenia do sieci, faworyzowanie centrów danych byłoby więc wielce kontrowersyjne.

– Choczewo to symbol większego problemu. Według zebranych przez nas danych centra danych starają się w Polsce o przyłączenie do systemu łącznej mocy ok. 14 GW. To niemal połowa krajowego szczytowego zapotrzebowania na energię elektryczną – mówi dr Michał Czepkiewicz, współorganizator protestu i geograf z Uniwersytetu Warszawskiego, pytany przez SmogLab.

Jak tłumaczy, taka inwestycja może powodować konflikty z innymi odbiorcami energii. – W innych europejskich krajach zdarzały się sytuacje, w których ograniczenia mocy wpływały na realizację inwestycji mieszkaniowych, rozbudowę transportu publicznego czy działalność przedsiębiorstw. W Holandii problem przeciążenia sieci jest realny: operatorzy wskazywali, iż centra danych odpowiadają za niemal jedną trzecią mocy oczekującej w kolejce na nowe przyłącza – informuje naukowiec.

Warto mieć też na uwadze, iż dodanie tak dużego zapotrzebowania do systemu utrudnia inną kluczową kwestię: ograniczanie zużycia paliw kopalnych. o ile system potrzebuje nagle znacznie więcej energii, to wdrażane źródła niskoemisyjne nie wypierają gazu czy węgla, tylko zaspokajają nowy popyt. O ile w ogóle to robią.

Fot. Tomasz Ciechomski

Moratorium, nie zakaz

Bez odpowiedniej regulacji, planowania sieci i warunków dla lokalnych społeczności, stawianie centrów danych może oznaczać większą konkurencję o moc, teren, wodę i możliwości rozwoju. Dlatego organizatorzy protestu domagają się czasowego wstrzymania wydawania pozwoleń dla bardzo dużych centrów danych, czyli obiektów o mocy powyżej 10 MW. Chcą, by moratorium to obowiązywało do czasu ustalenia jasnych zasad lokalizowania, finansowania i wpływu takich obiektów na otoczenie.

Petycję do marszałka sejmu stworzyło Stowarzyszenie Aktywnych Sąsiadów. Postuluje w nim m.in. o:

• inwentaryzację istniejących, budowanych i planowanych centrów danych wraz z ich zapotrzebowaniem na energię i wodę,
• opracowanie krajowej polityki rozwoju sektora,
• wprowadzenie minimalnych odległości takich obiektów od zabudowy mieszkalnej,
• jasnych zasad finansowania infrastruktury elektroenergetycznej,
• nieprzerzucanie kosztów rozbudowy sieci na mieszkańców,
• dawanie priorytetowego dostępu do mocy mieszkalnictwu, transportowi publicznemu, usługom i zakładom pracy.

„Moratorium powinno obowiązywać przez oznaczony w ustawie okres, niezbędny do przeprowadzenia analiz i przygotowania regulacji, z harmonogramem prac i terminami publikacji ich wyników” – piszą autorzy petycji, którą można podpisać tutaj.

–

Zdjęcie tytułowe: Tomasz Ciechomski