Gdzie podziały się samce żółwi morskich? Naukowcy wskazują na niepokojące zjawisko

Samce żółwi morskich są coraz mniejszą grupą wśród młodych osobników badanych na Florydzie. W niektórych latach stanowiły zaledwie 1–2 proc., a czasem nie stwierdzano ich wcale. Wyniki 24-letnich obserwacji pokazują, jak rosnąca temperatura piasku wpływa na płeć tych zwierząt. Naukowcy ostrzegają już dziś, ale konsekwencje tego zjawiska mogą ujawnić się dopiero za kilkadziesiąt lat.

Samce żółwi – dlaczego rodzi się ich coraz mniej?

U żółwi morskich płeć potomstwa nie jest determinowana przez chromosomy płci, jak np. u ludzi. Decydują o niej warunki panujące podczas rozwoju zarodków – wilgotność piasku, ale przede wszystkim temperatura. Chłodniejsze warunki sprzyjają występowaniu samców, natomiast cieplejsze zwiększają udział samic.

Według Florida Atlantic University (FAU) w badanych populacjach na Florydzie temperatura gniazd przekraczająca 31°C sprzyja rozwojowi niemal wyłącznie samic, a poniżej 27°C – samców. W pośrednim zakresie mogą rozwijać się osobniki obu płci. Temperatura, przy której proporcje samców i samic są zbliżone, u wielu gatunków wynosi ok. 29°C, choć zależy od populacji.

O płci żółwia rozstrzygają warunki panujące przede wszystkim w środkowej części inkubacji, trwającej zwykle ok. 45–80 dni. choćby niewielki wzrost temperatury w tym okresie może znacząco zmienić proporcje.

Czytaj więcej: Czy żółwie morskie wyginą przez zmianę klimatu?

24 lata obserwacji na Florydzie

Jeanette Wyneken, biolożka z FAU, od 24 lat monitoruje temperaturę gniazd żółwi morskich. W 2025 r. badania obejmowały młode osobniki pochodzące m.in. z plaż Boca Raton, Jupiter i Juno Beach na południowo-wschodnim wybrzeżu Florydy. Jej zespół umieszcza w gniazdach urządzenia rejestrujące temperaturę, a część młodych trafia do laboratorium.

Badania obejmują potomstwo żółwi karetta (Caretta caretta), skórzastych (Dermochelys coriacea) i zielonych (Chelonia mydas). Młode pozostają w laboratorium przez ok. 3–4 miesiące, aż możliwe staje się określenie ich płci dzięki mało inwazyjnego badania narządów rozrodczych. Pozwala to powiązać udział samców i samic w populacji z temperaturami zarejestrowanymi w gniazdach.

Wyniki wskazują na wyraźną przewagę samic. W niektórych latach samce stanowiły zaledwie 1–2 proc. zbadanych osobników, a zdarzały się również sezony, w których nie stwierdzono ani jednego. Tak było m.in. w 2024 r. w przypadku żółwi zielonych. Według Wyneken do utrzymania populacji potrzebny jest 25-procentowy udział samców przynajmniej raz na trzy–cztery lata.

Sytuacja zmienia się jednak między sezonami. W 2025 r. samce stanowiły ok. 11 proc. zbadanych żółwi skórzastych, 5 proc. – karetta i 27 proc. – zielonych. Naukowcy określili wówczas płeć niemal 250 młodych osobników.

zdj. Pedro Novales/Unsplash

Zbyt gorący piasek zagraża również jajom

Rosnąca temperatura wpływa nie tylko na proporcje płci. Nadmierne nagrzewanie się gniazd może również prowadzić do obumierania zarodków, nieprawidłowego rozwoju narządów oraz uszkodzenia woreczków żółtkowych, zapewniających młodym pożywienie.

Według FAU szacowana skuteczność wylęgu w 2026 r. wyniosła ok. 53 proc., podczas gdy oczekiwany poziom to 65–75 proc. Lato było wyjątkowo gorące, a wysokie temperatury utrzymywały się choćby wtedy, gdy występowały burze i zachmurzenie, zwykle przynoszące ochłodzenie.

Jednym z rozważanych sposobów ochrony gniazd żółwi jest zacienianie lub chłodzenie piasku. Takie działania mogą sprzyjać rozwojowi samców, jednak wymagają dostosowania do lokalnych warunków. Samice składają bowiem jaja w kilku gniazdach, często rozmieszczonych w różnych częściach plaży.

Może Cię zainteresować: Żółw skórzasty, czyli największy żółw świata

Skutki mogą ujawnić się dopiero za kilkadziesiąt lat

Żółwie morskie osiągają dojrzałość płciową zwykle po 20–30 latach. Oznacza to, iż dzisiejsza nierównowaga wśród młodych osobników wpłynie na rozród populacji dopiero w kolejnych dekadach.

Jeśli przez wiele sezonów rodzić się będzie bardzo mało samców, w przyszłości może zabraknąć ich do skutecznego rozmnażania. Naukowcy obawiają się również ograniczenia różnorodności genetycznej, która pomaga populacjom przystosowywać się do zmian w środowisku.

Nie wiadomo jeszcze, jak duża jest skala niedoboru samców na całej Florydzie. Badania FAU obejmują wybrane plaże południowo-wschodniego wybrzeża, dlatego uzyskanych proporcji płci nie można odnosić do wszystkich miejsc lęgowych. Choć istnieją szersze analizy warunków inkubacji, bezpośrednie dane o płci młodych żółwi pozostają ograniczone.

zdj. główne: Jolo Diaz/pexels

Pisząc artykuł, korzystałam z:
Florida Atlantic University – Oh Boy, All Girls Again: FAU Research Tracks Sea Turtle Sex Ratios
Florida Atlantic University – 2025 Sea Turtle Hatchling Sex Ratios
FAU Marine Science Laboratory – Sex Ratios